CBD yağı tedaviye dirençli epilepside kullanılabilir mi?

0
1068

BBC de yayınlanan bir habere göre “Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bazı aileler, ağır sara nöbetleri geçiren çocuklarına esrarın hammaddesi olan hint kenevirinden elde edilen yağı içiriyor. ABD’nin Colorado eyaletinde marihuana adıyla bilinen esrar maddesinin üretim ve satışının yasallaşması ile birlikte, hint kenevirinden elde edilen yağı ilaç olarak kullanmak isteyen yaklaşık 100 aile bu eyalete göç etti. Yağın verildiği ilk çocuklardan birinin adına ve ünlü Amerikan çocuk romanına atıfla Charlotte’un Sevgi Ağı (Charlotte’s Web) denilen yağın tıbbi faydası henüz bilimsel olarak ispatlanmış değil fakat ailelere göre, epilepsi hastası çocukların durumunda belirgin iyileşmeler gözleniyor. Merkezi İngiltere’deki bir eczacılık şirketinin kenevirden elde ederek geliştirmeye çalıştığı epilepsi ilacı ise ABD Federal İlaç İdaresi’nden ön onay aldı.”

Bültenimizin bu bölümünde kenevir bitkisi ve tıpta potansiyel kullanım alanlarına yer verilecektir.

Kenevir bitkisinin kısa tarihçesi

İnsanlık tarihinin en eski bitkilerinden birisidir. Tarihte iplik, dokuma, kumaş, kağıt, halat, bio yakıt, sabun gibi pek çok kullanım alanı bulmuştur. Kenevir bitkisi, 1930’larda ABD’de çıkarılan “Marihuana Vergi Yasası” ile yetiştirilmesine engeller getirildikten sonra adım adım tüm dünyada yasaklanmıştır.

Ne kadar gerçektir bilemiyorum idaa edilen o dur ki dönemin dev Amerikan şirketleri, kazançlarını baltalayan bu bitkiyi cinsine bakmaksınız narkotik madde statüsüne sokmuşlar böylece kenevir bitkisinin plastik, kağıt, yakıt, tekstil, ilaç sanayide kullanımının önüne geçmişlerdir. Aslında bu cinse ait 3 farklı bitki türü bulunur. Bunlar; Cannabis indica, C. sativa ve C. Ruderalis’tir. Faydalı tür C. İndica olup asıl Marihuana olarak bilinen, keyif verici olarak kullanılan tür ise dilimize Hint keneviri olarak geçmiş C. Sativa’dır. Birçok faydası bulunan kenevir tür cinsi dikkate alınmadan ön yargıyla ‘uyuşturucu’ etiketiyle anılmış kullanım alanları durdurulmuştur.

Türkiye de hint keneviri yetiştirilmesi yasak olup emniyet güçlerimiz tarafından her yıl yakalanan büyük miktarlarda hint kenevir bitkisi imha edilmektedir. Kuzey Kıbrıs Türkiye Cumhuriyetinde ise kenevir bitkisinden elde edilen kanabis yağı ileri evre kanser ağrılarında tıbbi formunun kullanım onayı almıştır. Bugün Amerika da 30 dan fazla eyalette, Kanada, İtalya, İsrail gibi ülkelerde hint kenevirinin tıbbi olarak kullanılması yasalaşmıştır. Hatta bu bitkiyi yetiştiren özel kasabalar oluşturulmuştur. Hint keneviri içindeki bitkisel kanabinoidlere girmeden önce vücudumuzdaki kanabinoid sisteminden biraz bahsedelim.

Endokanabinoid sistem

Endokanabioid sistem ilk defa 1980 yılında keşfedilmiş. Ruh hali, uyku, iştah, hormon düzeyler, ağrı ve immun sistemin dengede kalmasını sağlayan kimyasallardan oluşur. Oluştuğu dokuda görev yapar, sistemik kan dolaşımına katılmaz. Yarı ömrü çok kısadır. Bu sistemin ana kimyasalı endokanabinoid olarak adlandırılır. Vücudun ürettiği kanabinoidler (anandamid, 2-AG) birazdan anlatacağım bitkisel kanabinoidlerden farklıdır, bire bir aynı değildir. Pek çok insan ve hayvan çalışması endokannabinoidlerin hafıza, ruhsal durum, beyin ödül sistemi ve yağların yıkılması, glukoz metabolizması ve enerji dengesinde rol oynadığını ortaya koymuştur.

Kanabinoidlerin hücre üzerindeki alıcıları (reseptörü) 2 çeşittir. CB1 alıcılar merkezi sinir sisteminde, karaciğer, böbrek ve akciğerde az sayıda bulunurken CB2 alıcıları bağışıklık sisteminin bir parçasıdır (Tablo 1).

Tablo 1. CB1 ve CB2 alıcıların vücutta yerleşim yerleri ve fonksiyonları

CB1 alıcıları CB2 alıcıları
Yerleşim yeri Beyin ve periferik sinirler Savunma sistemi
Bulunduğu hücre Glutamat ve GABA nöronları Monosit, makrofaj, mikroglia, B hücresi, T hücresi
Fonksiyonu GABA ve Glutamat salınımını azaltır Savunma cevabını ayarlar
Sindirim sistemi üzerine etkisi Bağırsak çalışmasını azaltır Bağırsak enflamasyonunu azaltır
Ağrı kesici etkisi Spinal arka boynuz hücreleri üzerinde Spinal sinirde mast hücreleri üzerinden
Karaciğer Yağlanmayı ve fibrozisi artırır Yağlanmayı ve fibrozisi azaltır
Kalp ve damar Damar genişleme, Hipotansiyon, kalp hızında azalma Damarlarda pıhtı plağı oluşumunu azaltıcı
Kemik Kemik yapımını artırır

 

Sentetik kanabinoid karışımı:  Bonzai

Bonzai içinde THC benzeri naftolindol, JWH-018 gibi sentetik kanabinoid karışımı bulunmaktadır. Esrardan 150 daha tehlikeli ve öldürücüdür. Bazı ülkelerde bonzai ile mücadele edebilmek ve ölümleri azaltabilmek için esrar kullanımı serbest bırakılmıştır.

Bitkisel kanabinoidler: CBD ve THC

Hint kenevirinden CBD ve THC isimli 2 ana kanabinoid elde edilmektedir.

THC (tetra-hidro-kanabinol)

THC vücuttaki endokanabinoid alıcılarına bağlanarak uyuşturucu etkisi gösterir. Bağımlılık yapar. THC hafızayı bozar, reaksiyon zamanını kısaltır, kalp hızını artırır, konsantrasyonu azaltır, kuru ağız kırmızı göze neden olur.

CBD (Cannabidiol) 

Bizi asıl ilgilendiren bitkisel kanabinoid CBD dir. CBD THC nin etkisini azaltır, vanilloid, adenozin, TRPV-1 ve serotonin gibi farklı alıcıları aktive eder, uyuşturucu etkisi bulunmaz, bağımlılık yapmaz.

  • CBD (adenozin reseptörleri üzerinden nörotransmitter salınımını etkileyerek) bellek, öğrenme, bilinçli hareket, motivasyon ve ödüllendirme mekanizmaları içinde yer alır.
  • CBD (5-HT1A reseptörü aracılığı ile) depresyo-anksiyete giderici olup, uyku, ağrı ve kemoterapi yan etkilerini azaltıcı etkisi vardır.
  • CBD (TRPV-1 reseptörü aracılığı ile) vücut sıcaklığında, ağrı algılama üzerinde bir rol oynar.
  • Son olarak, CBD (CPR55 sinyalini engeleyerek), kemik yoğunluğunu ve kan basıncının ayarlanması ve kanser hücre çoğalmasını engelleyici etki gösterir.

 Yan etki: Yüksek dozlarda uykusuzluk, ağız kuruluğu, tansiyon düşüklüğü, parkinson hastalarında tremor yapabilir.

Şekil 1: CBD damla formu

İsrail Sağlık Bakanlığı, CBD ve THC nin farklı oranlardaki bileşikleri kanser ağrısı, kemoterapi yan etkisi, fantom ağrısı, multipl skleroz ile ilgili ağrı, diyabetik nöropati, spinal kord hasarı, travma sonrası stres bozukluğu, ağır Tourette sendromu, erişkin ve çocukta inatcı epilepsi, inatcı Chron hastalığı, ciddi fibromyaljide kullanılmak üzere lisanslamıştır. İlaç bağımlıları, kalp yetersizliği bulunanlarda sakıncalı olarak kabul edilmiştir (1).

Seizure dergisinde yayınlanan 2016 yılındaki bir çalışmada çoğunluğu çocuk tedaviye dirençli epilepsisi bulunan (7 tane anti epileptik kullanan) 74 hastada CBD ve THC karışımı denenmiş ve başarılı olunmuştur. Hastalar çoklu epilepsi ilaçlarından ve ketojenik diyet tedavisinden fayda görmeyen hastalardı. Çalışmaya alınan hasta grupları:

  • Bilinen bir genetik zeminde gelişen erken başlangıçlı epileptik ensefalopati (Dravet sendromu gibi)
  • Genetik alt yapısı bilinmeyen erken başlangıçlı epileptik ensefalopati
  • Doğumsal beyin anomalileri
  • Oksijensiz kalmış bebeklerden oluşturulmuş.

CBD dozu 1-20 mg/kg/gün ve THC dozu 0.5 mg/kg/gün olacak şekilde karışım hazırlanmış. Nöbet sıklığının azalmasında % 89 oranında başarı kazanılmıştır. Hastaların bir kısmında algı ve dil gelişiminde olumlu etkiler olmuş, uyku sorunları ve huzursuzlukları kaybolmuş.Yan etki olarak çok az sayıda hastada  uyku hali, uyuşukluk, sindirim sorunları görülürken, % 18 hastada nöbeti artırmıştır. Çalışmanın kurgusunda sorunlar olsa da bu kadar büyük başarı sağlaması dikkat çekicidir.

Pediatrics dergisinde 2017 yılında yayınlanan bir diğer derleme de şimdiye kadar yapılan tüm çalışmalar incelemeye alındığında başta Dravet sendromu olmak üzere tedaviye dirençli epilepsilerde, kemoterapiye bağlı bulantı ve kusma tedavisinde verilerin güçlü olduğu ancak Tourett sendromu, nöropatik ağrı, travma sonrası stres bozukluğunda kullanımı için yeni çalışmalara ihtiyaç olduğu ifade edilmiştir (2).

CBD yağı ketojenik diyetten fayda görmeyen, çok sayıda antiepileptik ilaç kullanan epilepsi hastası çocuklarda çocuk nöroloji hekimi kontrolünde üçüncü bir seçenek olarak ortaya çıkmaktadır. Epidiolex Faz 3 çalışmaları bitmek üzere olan FDA dan onay alacak ilk CBD ilacıdır.

Endokanabinoid sistem üzerinden zamanla çok sayıda ilaç geliştirilebilecek gibi durmaktadır. Kanabinoidlerin şimdi olmasa bile gelecekteki potansiyel kullanım alanları şunlardır:

  • Nörolojik hastalıklar:Parkinson, Huntigton hastalığı, amiyotrofik lateral skleroz, multipl skleroz, alkole bağlı nörodejenerasyonu, travmatik beyin hasarı, inme
  • Otoimmun hastalıklar: Üveit, sistemik skleroz, enflamatuar bağırsak hastalıkları
  • İnfeksiyon: HİV beyin tutulumu
  • Psikiyatrik hastalıklar: Anksiyete, kişilik bozukluğu, dikkat eksikliği, hiperaktivite, madde bağımlığı, anoreksiya
  • Kalp-damar: Damar pıhtı plağı oluşumunu azaltmak
  • Sindirim: Bağırsak motilite hastalıkları, kronik karaciğer hastalığı, alkolik karaciğer hastalığı, bağırsak hastalıkları
  • Diyabetik nefropati
  • Osteoporoz
  • Kanser

 

Doç.Dr.Hasan Önal

Sağlık Bilimleri Üniversitesi

 

Kaynaklar

  1. https://elixinol.com/tr/blog/how-does-cannabidiol-cbd-work/
  2. Tzadok M, Uliel-Siboni S, Linder I, et al. CBD-enriched medical cannabis for intractable pediatric epilepsy: The current Israeli experience. Seizure 2016:35; 41-44.
  3. Wong SS, Wilens TE. Medical Cannabinoids in Children and Adolescents: A Systematic Review. Pediatrics. 2017 Nov;140(5). pii: e20171818. doi: 10.1542/peds.2017-1818.
  4. Ohno-Shosaku T, Kano M. Endocannabinoid-mediated retrograde modulation of synaptic transmission. Curr Opin Neurobiol. 2014 Dec. 29:1-8.

 

 

Paylaş